بهترین روش مطالعه فیزیک

بارها دانش‌آموزانم به من گفته‌اند که با آنکه زمان زیادی به مطالعه درس فیزیک اختصاص می‌دهند؛ نتیجه‌ی خوبی در آزمون‌ها نمی‌گیرند. بیست سال کار با هزاران دانش‌آموزان دبیرستانی، شناخت خوبی از نحوه مطالعه درس فیزیک، توسط طیف وسیعی از دانش‌آموزان در اختیارم گذاشته است. این شناخت من را به نقاط ضعف مطالعه‌ دانش‌آموزان، واقف ساخت و نیروی محرکه‌ای شد تا بر اساس آن شیوه‌نامه‌ای اصولی برای چگونگی مطالعه درس فیزیک بنویسم. بر اساس تجربه و بازخوردهای که از دانش‌آموزان موفق دریافت کرده‌ام، این شیوه‌نامه، بهترین روش مطالعه فیزیک است.

روش یادگیری و مطالعه فیزیک در کلاس درس

لطفاً علاوه بر جسم‌تان، تمام حواستان را نیز سر کلاس حاضر کنید.

برخی از دانش‌آموزان یادگیری در کلاس را جدی نمی‌گیرند. آنها به امید اینکه بعد از مدرسه، خودشان درس را خواهند خواهند و یا به کمک فیلم آموزشی و معلم خصوصی درس را یاد خواهند گرفت؛ به آموزش درس در کلاس توجه‌ نمی‌کنند. در پرسش و پاسخ کلاسی مشارکت نمی‌کنند و در حل تمرین‌های آموزشی و راه‌‍‌انداز سر کلاس مشارکت نمی‌کنند. این دسته از دانش‌آموزان از این اصل مهم که توجه و تمرکز در کلاس زیربنای یادگیری است؛ غافلند. یک سوم یک شبانه‌روز دانش‌آموز زمان کمی نیست که در مدرسه و کلاس آموزشی هدر رود. بهترین روش مطالعه فیزیک آغازش از کلاس درس است.

برای بهره‌برداری بیشتر از کلاس درس توصیه‌های زیر می‌تواند کارگشا باشد:

1. طوری در کلاس بنشینید که در شما حس خواب‌آلودگی ایجاد نشود؛ مثلاً سرتان را روی میز نگذارید.
2. یک کاغذ و خودکار کنار دست‌تان بگذارید و سعی کنید، خلاصه‌ی کلام معلم و نکات مهم را حین تدریس معلم یادداشت کنید.
3. سوال بپرسید. اگر هر جای حرف‌های معلم‌تان را متوجه نشدید؛ سوال‌تان را یادداشت کنید و بعد از درس از معلم‌تان بپرسید. تا مسأله و موضوعی برایتان جا نیفتاده از کنار آن راحت نگذرید. زیرا در مراحل بعدی یادگیری دچار مشکل خواهید شد.
4. در پاسخ به پرسش‌های معلم هنگام تدریس مشارکت فعال داشته‌ باشید. فکر کردن به پاسخ سوال‌ها و جواب دادن بسترساز یادگیری عمیق‌تر خواهد بود.
5. حل مسأله‌های آموزشی در کلاس را جدی بگیرید. از حل کردن آنها طفره نروید. حل تمرین در کلاس از اولین قدم‌های یادگیری است که به شما می‌گوید تا چه اندازه موضوع تدریس شده را فهمیده‌اید. منتظر نباشید دیگران تمرین حل کنند و شما تنها وظیفه‌ی میرزابنویسی را از روی تخته یا از روی دست دوست‌تان انجام دهید.

روش مطالعه فیزیک بعد از کلاس درس

استفاده از بهترین منابع یادگیری و حل تمرین فیزیک می‌تواند کمک شایانی به یادگیری بهتر درس فیزیک کند. در ادامه بهترین منابع یادگیری و حل تمرین فیزیک را به شما معرفی می‌کنیم.

کتاب درسی

سوالی که دانش‌آموزان معمولاً جلسه اول یا جلسه‌های منتهی به امتحانات سر کلاس از من می‌پرسند این است که:

• برای امتحان نهایی چه منبعی معرفی می‌کنید؟
• چه کتابی را برای تست زنی پیشنهاد می‌کنید؟

من کتاب درسی فیزیک را از روی میز یکی از دانش‌آموزان برمی‌دارم و رو به آنها می‌گیرم و می‌گویم:

همین الان همه‌ی شما مهمترین منبع آموزشی فیزیک را در اختیارتان دارید، و همچنین یک راهنمای آموزشی (با اشاره به خودم).

بعضی‌هاشان با تعجب نگاهم می‌کنند و برخی دیگر پوزخند می‌زنند؛ اما من تاکید می‌کنم که منبع اصلی طراحی سوالات آزمون‌های نهایی و کنکور فیزیک، کتاب درسی فیزیک است.

می‌گویند ما سال‌های قبل تنها یک جزوه‌‌ی درسی برای فیزیک داشتیم و یکی دوتا هم کتاب کمک آموزشی که فقط آن را می‌خواندیم. حالا چطور کتاب فیزیک را بخوانیم؟ کتاب سخت نوشته شده، ما توضیح بسیاری از مطالب آن را متوجه نمی‌شویم. پاسخم این است، آدم با هر چیزی بیگانه باشد زبانش را درک نمی‌کند. شما با کتاب درسی فیزیک بیگانه‌اید.

بگذارید برایتان بهترین روش مطالعه‌ کتاب درسی فیزیک را به خط کنم:

1. یک بخش کوچک از یک فصل را برای مطالعه انتخاب کنید و تا از یادگیری آن بخش مطمئن نشده‌اید سراغ بخش‌های دیگر نروید.
2. متن کتاب را جمله به جمله با دقت بخوانید. زیر کلمات کلیدی خط بکشید؛ از فهم و درک هر جمله‌‎ای که می‌خوانید مطمئن شوید. اگر جایی برایتان نامفهوم است حتماً آن را مشخص و یادداشت کنید و از معلم‌تان بپرسید. گاهی به دانش‌آموزانم توصیه می‌کنم، با صدای بلند کتاب درسی‌شان را بخوانند، مزیت این کار این‌ است که تمرکزتان بر آنچه با صدای خود می‌شنوید افزایش یابد.
3. جملات مرتبط با تعریف کمیت‌ها و مفاهیم مختلف فیزیکی را مشخص و هایلایت کنید؛ برای درک این جمله‌ها و به خاطر سپردن‌شان از حفظ کردن بپرهیزید. سعی کنید مفهوم آن را درک، و با کلمات خودتان آن را بیان کنید و حتی خلاصه نویسی کنید. باز هم توصیه‌ام این است برای اطمینان از یادگیری یک مفهوم، جمله و یا تعریف فیزیکی، آن را با صدای بلند و با کلمات خودتان (نه عیناً کلمات کتاب) برای خودتان توضیح دهید. اگر باز هم در درک آن مشکل داشتید، حتماً به معلم خود و یا ویدئوی آموزشی که آن مطلب در آن توضیح داده شده است مراجعه کنید.
4. فرمول‌ها را حفظ نکنید؛ حفظ کردن فرمول‌ها بدترین کاری است که می‌توانید انجام دهید. چون تا همیشه باید مشغول به خاطر سپردشان باشید و آخر سر هم ممکن است یادتان برود. چه باید کرد؟ تنها روش مفید به خاطرسپاری فرمول‌ها، حل مسأله است. وقتی در حل ده‌ها نمونه مساله یک فرمول را به کار می‌برید، هم کاربردش را می‌آموزید و هم آن فرمول تا همیشه در خاطرتان ضبط خواهد شد.
5. مثال‌‌های کتاب درسی را حل کنید؛ در کتاب درسی فیزیک پس از تشریح یک مفهوم و بیان فرمول برای آن، یک مثال حل شده آورده شده است. آن مثال‌ها را هنگام مطالعه حتماً دوباره حل کنید. اما دقت کنید که صورتِ سوال و جواب را با هم نخوانید و بعد کتاب را ببندید و آن را حل کنید. این یعنی حفظ کردن. سعی کنید با توجه به آنچه در کلاس آموخته‌اید و همچنین مطالعه‌ی متن کتاب، خودتان مثال را حل کنید. در ابتدای کار از طولانی شدن زمان این کار نهراسید. این تازه اول راه است. مثال‌های کتاب درسی به شما کمک می‌کنند: تا مفهوم درس را بهتر یاد بگیرید؛ چگونگی کاربرد فرمول در مسأله را فراگیرید؛ انجام محاسبات و تبدیل یکاها را تمرین کنید.
6. پرسش‌های متن کتاب؛ بعد از مثال‌های حل شده، یکی دیگر از قسمت‌های کتاب که از اهمیت ویژه‌ای در فرآیند یادگیری و مطالعه فیزیک برخوردار است، پرسش‌های متن کتاب درسی است. این پرسش‌ها بیشترشان مفهومی و در راستای درک و تحلیل درس است. بسیاری از نکات برگرفته از پرسش‌های کتاب، مرجعی برای طراحی سوالات نهایی و کنکور است. از حل و توجه به این پرسش‌ها غافل نشوید.
7. تمرین‌های متن کتاب؛ بیشتر این تمرین‌ها بر حل مسأله تمرکز دارند. با حل این تمرین‌ها علاوه بر افزایش قدرت تحلیل و فهم مسأله، توانایی استفاده از فرمول‌ در تمرین‌های متفاوت را بدست خواهید آورد.
8. فعالیت‌های متن کتاب درسی؛ فعالیت‌ها همانطور که از نامش پیداست بر فعالیتی برای فهم عمیق‌تر درس تمرکز دارند. گاهی این فعالیت‌ها در قالب یک آزمایش است و گاهی هم در قالب تلاشی فکری یا عملی از جانب شما برای درک عمیق‌تر درس. پایه بسیاری از پرسش‌های مفهومی همین فعالیت‌های متن کتاب درسی است.
9. فناوری و کاربرد؛ در کتاب درسی فیزیک دبیرستان «اصالت با موقعیت‌ها و زمینه‌های کاربردی در زندگی است که می‌توان در آنها موضوع‌های مرتبط با فیزیک را آموزش داد و یادگیری را معنادارتر و جذاب‌تر کرد.» این قسمت کاربردهای فیزیک در زندگی است برای هر چه ملموس کردن مبحث علمی که شما یاد می‌گیرد. مطالعه قسمت فن‌آوری و کاربرد، یادگیری شما از موضوع را به شکل عینی عمق می‌بخشد.
10. آزمایش کنید؛ آزمایش‌های کتاب، روش به دست‌آوردن کمیت‌های فیزیکی را به روش تجربی آموزش می‌دهد. این قسمت هم « مبتنی بر این آموزه بنیادین است که فیزیک علمی تجربی است.» یادگیری روش انجام آزمایش به شما کمک می‌کند تا به درک عینی‌تری از موضوع مورد بحث برسید و توانایی طراحی آزمایش، تحلیل و تفسیر آزمایش را به دست آورید. این قسمت یکی از سوال‌های ثابت امتحان‌های تشریحی نهایی است.
11. پرسش‌های آخر فصل؛ پرسش‌های آخر فصل یکی از منابع اصلی طراحی سوالات نهایی و کنکور درس فیزیک است. این پرسش‌ها هم در قالب سوالات مفهومی و هم سوالات محاسباتی طراحی شده‌اند. در این پرسش‌ها انتظارهای عملکردی که مورد توجه قرار گرفته است از قرار زیر است:
    11-1- پاسخ به پرسش‌های مفهومی در حیطه‌های مختلف دانش، کاربرد، استدلال، قضاوت
    11-2- توانایی حل مسئله و پرسش‌های محاسباتی
    11-3- حل مسائل در شرایط جدید(کاربرد و استدلال)

مبادا از حل این پرسش‌ها و توجه به نکات آن‌ها غافل شوید.

سوالات امتحان نهایی

در بهترین روش مطالعه فیزیک وقتی تمام مثال، تمرین، پرسش، فعالیت و پرسش‌های آخر فصل را حل کردید، حالا زمان آن است که خود را با نمونه‌ سوالات امتحان نهایی فیزیک سال‌های قبل محک بزنید. پیشنهاد می‌شود بعد از مطالعه‌ی هر مبحث از کتاب درسی فیزیک از این ابزار، برای سنجش یادگیری خودتان کمک بگیرید. حل سوالات امتحان نهایی به شما کمک می‌کند تا:

• با ایده‌های طراحان سوال آشنا شوید؛
• یادگیری خودتان را محک بزنید؛
• با شکل‌های مختلفی از سوالات مفهومی و محاسباتی روبه‌رو شوید.

منبع طراحی سوالات امتحان نهایی فیزیک

تنها منبع طراحی سوالات امتحان نهایی کتاب درسی فیزیک است که در دسترس همه دانش‌آموزان قراردارد.

کدام قسمت‌های کتاب را برای امتحان نهایی بخوانیم

بررسی سوالات امتحان نهایی در سال‌های خیر نشان می‌دهد که خط‌به‌خط کتاب درسی مهم است. متن توضیح درس که منبع طرح سوالات جای خالی، درست و نادرست، انتخاب کلمه‌ی مناسب وتعریف کمیت‌ها و مفاهیم مختلف است. مثال‌، پرسش، فعالیت، تمرین، فن‌آوری و کاربرد و پرسش‌های آخر فصل از مهمترین قسمت‌هایی هستند که مورد توجه طراحان سوالات نهایی و حتی طراحان سوالات کنکور می‌باشد.

بارم هر فصل در امتحان نهایی چقدر است

از چه قسمت‌های از کتاب سوال طراحی نمی‌شود؟

از مطالب مربوط به خوب است بدانید، زندگینامه دانشمندان و تاریخ علم، نتایج فعالیت‌های تحقیقی، واژه ‌نامه و مواردی كه در پاورقی برخی از صفحه‌های كتاب اشاره شده است، رمزینه‌ها و از پیوست‌ها پرسش یا مسئله‌ای در آزمون طراحی نمی‌شود.

سوالات تستی

در بهترین روش مطالعه فیزیک، حل سوالات چهارگزینه‌ای جایگاه ویژه‌ای دارد. هدف از آزمون‌های چهارگزینه‌ای سنجش میزان تسلط شما بر درسی است که یاد گرفته‌اید. شما کتاب را خوانده و یادگرفته‌اید، تمرین‌ها و پرسش‌های ‌آموزشی آن را حل کرده‌اید. راه‌حل‌‌ها و فرمول‌ها و نحوه‌ی استفاده از آن را آموخته‌اید. حالا برای تسلط بر مطلب باید سراغ سوالات تستی بروید.

بیشتر دانش‌آموزان دنبال این هستند که معلم به آنها یک روش تستی همه‌فن حریف بدهد تا تست‌ها را در زمان کوتاهی جواب دهند. البته که برخی معلمین هم به این باور غلط دامن می‌زنند. اما واقعیت این است هر روش حل تست، از دل تسلط و حل تمرین و تست فراوان زاده می‌شود. شما وقتی به مطالب درسی تسلط کافی نداشته باشید و تلاش و برنامه‌ای برای حل تمرین زیاد نداشته باشید، ازبرکردن هر روش تستی روشی بیهوده و سرابی بیش نیست.

تسلط بر تست زنی و مدیریت زمان فقط با تمرین زیاد و حل انواع نمونه‌سوالات تستی حاصل می‌شود.

برای رسیدن به چنین تسلط و مهارتی ابتدا باید تست‌آموزشی و در مرحله‌ی بعد تست‌های آزمونی بزنید.

تست آموزشی چیست؟

تست‌های ‌آموزشی ادامه‌ی فرایند حل تمرین و تسلط بر مباحث مطرح شده در کتاب درسی فیزیک است. این کار بلافاصله بعد از مطالعه‌ی هر مبحث در کتاب درسی انجام دهید. پیشنهاد من به شما این است که این کار را با سوالات کنکور سراسری فیزیک سال‌های قبل آغاز کنید پس:

• بدون در نظر گرفتن زمان و با دقت به حل تست‌های آموزشی از آسان به سخت بپردازید.
• پس از حل هر تست بلافاصله به سراغ کلید و پاسخ تشریحی آن بروید. اگر پاسختان درست بود سراغ تست بعدی بروید، اگر پاسخ‌تان نادرست بود، پاسخ‌نامه تشریحی را مطالعه کنید، از نکات مهم و آزمونی یادداشت‌برداری کنید.
• حتماً پس از پایان تست‌زنی، مباحثی را که در آن ضعف داشتید دوباره مرور کنید. در این روش در کنار یادگیری و بازخورد گرفتن از توانایی یادگیری‌تان از تست‌ها الگوبرداری کنید. این کار یکی از کلیدی‌ترین کارهایی است که می‌تواند رتبه‌ای خوب را برای‌تان رقم بزند.

تست‌های زمان‌دار

حالا نوبت این است که از خودتان آزمون تستی بگیرید. نترسید. منظورم این نیست که دقیقا مطابق زمان آزمون کنکور سراسری تست بزنید. شما قرار است قدم به قدم برای مدیریت زمان در کنکور آماده شوید. پس در آغاز در تعیین زمان برای آزمون کمی دست و دل‌بازتر عمل کنید. به عنوان مثال در ابتدا برای 10 سول تستی ممکن 50 دقیقه در نظر بگیرید، در مراحل بعد این زمان را به 40، 30، 20 و 15 دقیقه کاهش دهید تا سرعت تست زدن خودتان را به زمان استاندار کنکور سراسری برسانید.

پرسش‌های متداول درباره روش مطالعه فیزیک

1. تعداد سوالات فیزیک در کنکور سراسری تجربی چندتاست؟ 30 سوال.
2. زمان پاسخ‌دهی به سوالات فیزیک کنکور سراسری تجربی چقدر است؟ 40 دقیقه – هر سوال 80 ثانیه.
3. تعداد سوالات فیزیک پایه دهم در کنکور سراسری تجربی چندتاست؟ 8 سوال (فصل اول 1 سوال؛ فصل دوم 2 سوال؛ فصل سوم 2 سوال؛ فصل چهارم 3 سوال).
4. تعداد سوالات فیزیک پایه یازدهم در کنکور سراسری تجربی چندتاست؟ 9 سوال (فصل اول 3 سوال؛ فصل دوم 3 سوال؛ فصل سوم 3 سوال).
5. تعداد سوالات فیزیک پایه دوازدهم در کنکور سراسری تجربی چندتاست؟ 13سوال (فصل اول 3 سوال؛ فصل دوم 3 سوال؛ فصل سوم 4 سوال؛ فصل چهارم 3 سوال).
6. تعداد سوالات فیزیک در کنکور سراسری ریاضی چندتاست؟ 35 سوال.
7. زمان پاسخ‌دهی به سوالات فیزیک کنکور سراسری ریاضی چقدر است؟ 45 دقیقه – هر سوال 77 ثانیه.
8. تعداد سوالات فیزیک پایه دهم در کنکور سراسری ریاضی چندتاست؟ 10 سوال (فصل اول 1سوال؛ فصل دوم 2 سوال؛ فصل سوم 1 سوال؛ فصل چهارم 3 سوال؛ فصل پنجم 3 سوال).
9. تعداد سوالات فیزیک پایه یازدهم در کنکور سراسری ریاضی چندتاست؟ 10 سوال (فصل اول 3 سوال؛ فصل دوم 3 سوال؛ فصل سوم 2 سوال؛ فصل چهارم 2 سوال).
10. تعداد سوالات فیزیک پایه دوازدهم در کنکور سراسری ریاضی چندتاست؟ 15 سوال (فصل اول 3 سوال؛ فصل دوم 2 سوال؛ فصل سوم 4 سوال؛ فصل چهارم 2 سوال؛ فصل پنجم 2 سوال؛ فصل ششم 2 سوال).
11. آیا باید ثابت‌های فیزیکی را حفظ کنیم؟ خیر. در هر آزمون ثابت‌های فیزیكی مورد نیاز داده می‌شود.
12. آیا باید در حل مسائل یکاها را نیز بنویسیم؟ بله. نوشتن یكاها در پاسخ ها الزامی است.
13. آیا طراحی آزمایش نیز در امتحان نهایی خواهد آمد؟ بله. بین 1 تا 2 نمره از سوالات مرتبط با طراحی آزمایش است.
14. آیا از تجزیه و تحلیل داده‌ها، رسم نمودار، نتیجه‌گیری از داده‌ها، پیش بینی و… در امتحانات نهایی سوال خواهد آمد؟ بله.
15. سوال‌های مفهومی در امتحانات نهایی چه‌قدر بارم دارند؟ پاسخ به پرسش های مفهومی (دانش، كاربرد، استدلال و قضاوت) 4 تا 7 نمره از بارم امتحان نهایی را خواهند داشت.
16. بارم مسئله و پرسش‌های محاسباتی در امتحان نهایی چه‌قدر است؟ توانایی حل پرسش‌های محاسباتی 9 تا 11 نمره را به خود اختصاص می‌دهد.

ممکن است تکنیک‌های زیادی به عنوان بهترین روش مطالعه فیزیک به شما پیشنهاد شود.

اما یادتان باشد بهترین شیوه مطالعه فیزیک بر مبنای کتاب درسی است. اگر شیوه‌ای از مطالعه به شما پیشنهاد شد که در آن از کتاب درسی خبری نبود، تا جای ممکن از آن روش فاصله بگیرید.