کُند درس خواندن خوب است یا بد؟
کُند درس خواندن نه خوب است و نه بد، بلکه بستگی به شرایط و هدف فرد دارد. گاهی کند خواندن به معنای دقت و عمق بیشتر در یادگیری است؛ فرد مفاهیم را بهتر درک میکند و اطلاعات در ذهنش ماندگارتر میشود. اما اگر کندی ناشی از عدم تمرکز، بینظمی یا ترس از اشتباه باشد، ممکن است مانع پیشرفت شود. مهم این است که کیفیت یادگیری فدای سرعت نشود.
بررسی علمی، دلایل شناختی کند خواندن و راهکارهای کاربردی برای بهبود سرعت یادگیری
«من خیلی کندم! یه درس رو که بقیه تو یک ساعت میخونن، من باید سه ساعت براش وقت بذارم.»
این جملهایه که بارها از زبان دانشآموزان شنیدم؛ بهخصوص در سالهای حساس مثل یازدهم و دوازدهم. بسیاری از بچهها تصور میکنن اگر کند درس میخوانند یا زمان زیادی برای یادگیری صرف میکنند؛ پس «ضعیفتر» هستن. اما آیا واقعاً اینطور است؟
در این مقاله میخواهیم به شکل علمی بررسی کنیم که کند بودن در یادگیری همیشه نشانه ضعف نیست. همچنین با تحلیل چند عادت پنهان در مطالعه و ارائهی راهکارهای روانشناسی یادگیری، به شما کمک میکنم تا اگر کندیِ در مطالعه، ناشی از روش نادرست شما در درس خواندن است، آن را اصلاح کنید.
وقتی یادگیری کُند، اما عمیق و پایدار است
مطالعات نوروساینس در دهههای اخیر نشان داده است که مغز انسانها ریتمها و الگوهای پردازش متفاوتی دارد. بعضی افراد سریعتر اطلاعات را تحلیل میکنند و بعضی دیگر آهستهتر اما با عمق بیشتر.
براساس نظریهی Desirable Difficulties از رابرت بیورک(Robert Bjork)، یادگیری وقتی با تلاش بیشتر و سرعت کمتر انجام میشود، در حافظه بلندمدت بهتر تثبیت میشود. این یعنی یادگیریِ کند اما عمیق. این شکل از یادگیری میتواند در آزمونها و زندگی کاربردیتر از یادگیری سریع و سطحی باشد.
حتی اصطلاحی در علوم شناختی هست به نام Slow but strong learners؛ یادگیرندگانی که ممکن است دیرتر مطلبی را بفهمند، اما وقتی آن را یاد گرفتند، بهخوبی در ذهنشان میماند و در موقعیتهای مختلف میتوانند از آن استفاده کنند.
بنابراین اگر شما کند میخوانید اما درک خوبی دارید، نباید خودتان را با دیگران مقایسه کنید. مسئلهی اصلی، درگیر بودن با مطلب است، نه سرعت یادگیری.
کندخوانی بهتر است یا تندخوانی؟ این سوالی است که بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان با آن روبهرو هستند. هرکدام از این روشها مزایا و معایب خاص خود را دارند و انتخاب بین آنها بستگی به هدف، نوع مطلب و سبک یادگیری فرد دارد. در پادکست کندخوانی یا تندخوانی بررسی میکنیم که چه زمانی کندخوانی مؤثرتر است و چه وقت تندخوانی میتواند بهرهوری شما را افزایش دهد.
چه زمانی کُند خواندن درس نشانهی مشکل در روش مطالعه است؟
بیایید دقیقتر نگاه کنیم. گاهی اوقات، مشکل از سبک یادگیری نیست، بلکه از عادتهای اشتباه در مطالعه است. دو عادت زیر از شایعترین دلایل کندخوانی و فرسودگی ذهن در بین دانشآموزاناند:
۱. برگشتهای مکرر به عقب
برگشتن به ابتدای متن برای چندباره خواندن، یک عادت رایج بین دانشآموزانی است که میخواهند مطمئن شوند همه چیز را فهمیدهاند. اما این روش نه تنها کمکی به درک نمیکند، بلکه سرعت یادگیری را کاهش میدهد و تمرکز را هم مختل میکند.
از دیدگاه روانشناسی شناختی، هر بار که مغز شما تجربهی برگشت به عقب را تکرار میکند، بهصورت ناخودآگاه شرطی میشود که: «من نباید با یک بار خوندن بفهمم.» این باورِ پنهان، باعث ایجاد اضطراب، از دست رفتن تمرکز، و در نهایت بیاعتمادی به خود میشود.
راهکار چیست؟
1- محدودهی مطالعهات را مشخص کن. مثلاً ۴ صفحه یا یک بخش.
2- آن بخش را بدون برگشت مطالعه کن؛ حتی اگر کامل نفهمیدی.
3- بعد از مطالعه، کتاب را ببند و سعی کن با زبان خودت توضیح دهی که چه خواندی و فهمیدی. به این روش یادآوری فعال(Active Recall) میگویند، که یکی از مؤثرترین تکنیکهای یادگیری در تحقیقات روز دنیاست.
۲. کلمهکلمه خواندن
وقتی متنی را کلمهبهکلمه میخوانی، مثل این است که میخواهی با ماشین، دندهیک تا مقصد برسی. کلمهخوانی باعث میشود توجه مغز از مفهوم جمله جدا شود و درگیر رمزگشایی واژهها شود. نتیجهی این روش، درک پایین، کندی زیاد، و خستگی ذهنی است.
تحقیقات با کمک دستگاههایی که حرکت چشم رو دنبال میکنند، نشان داده است کسانی یادگیری بهتری دارند که به جای اینکه کلمه به کلمه مطلبی را بخوانند، چندتا کلمه یا حتی کل جمله رو با هم میخوانند. با این شیوه، مغز راحتتر مطلب رو میفهمد و به خاطر میسپارد.
راهکار چیست؟
1- از یک راهنما مثل انگشت یا قلم استفاده کنید و زیر خطها حرکت دهید.
2- سرعت حرکت قلم را کمی بیشتر از سرعت معمول ذهنتان کنید تا چالشی بین مغز و دست ایجاد شود.
3- مغزتان کمکم عادت میکند بخشها و پاراگرافهای بزرگتر رو درک کند
در ابتدا ممکنه احساس ناراحتی یا جاافتادگی داشته باشید، ولی بعد از چند روز تمرین، نتیجهی قابلتوجهی در سرعت و فهم شما اتفاق میافتد.
پس کی باید نگران کُند خوانی باشیم و کی نه؟
گاهی دانشآموزی واقعاً کند میخواند، اما وقتی از او سؤال میپرسید؛ معلوم میشود درک خیلی خوبی از مطلب دارد. این کندی، نشانهی عمق یادگیری است و هیچ اشکالی ندارد.
اما اگر بیشتر زمان مطالعهاش صرف برگشت به عقب میشود، یا هنگام خواندن حواسش پرت میشود و یا بعد از مطالعه نمیتواند مطلب را توضیح دهد؛ در این حالت، کندی بیشتر به روش نادرست مطالعه مربوط میشود؛ نه به ویژگی مغزی.
برای افزایش سرعت مطالعه چه کنیم؟
مطالعهی خطی با محدودیت زمانی
بخش مشخصی را در مدت مشخص بخوانید. فقط یکبار و به عقب برنگردید. بعد سعی کنید مطلب را برای کسی توضیح دهید یا بلند بلند برای خودتان بگویید و یا حتی صدای خودتان را ضبط کنید و گوش کنید.
تقسیم مطالعه به واحدهای مفهومی
بهجای اینکه حجم زیادی از درس را یکباره بخوانید، مطالب را به بخشهای کوچک تقسیم کنید. در درس فیزیک میتوانید موضوعب درس بخوانید. مثلاً سرعت متوسط را بخوانید. یادآوری فعال داشته باشید بعد سراغ بخش بعدی که سرعت لحظهای است بروید.
مرور با یادآوری فعال
به جای چندبار خواندن، بعد از مطالعه، مثال، تمرین، پرسشهای کتاب را حل کنید. با حل نمونه سوالات امتحان نهایی همان بخشی که مطالعه کردهاید از خودتان آزمون بگیرید و یادگیریتان را بسنجید.
سخن پایانی در مورد کُند درس خواندن خوب است یا بد؟
در یادگیری، کیفیت از کمیت مهمتر است. کندی در یادگیری وقتی همراه با درک عمیق و یادآوری بلندمدت باشد، نقطه قوت است. اما اگر این کندی به دلیل برگشتهای بیدلیل، کلمهخوانی یا بیتمرکزی باشد، نیاز به اصلاح روش مطالعه دارید. پس به جای نگرانی از سرعت پایین، تمرکزتان را بگذارید روی فهم عمیق، تمرین یادآوری، و حذف عادتهای اشتباه. با تمرینهای کوچک اما پیوسته، هم سریعتر خواهید شد و هم بهتر یاد میگیرید.
دیدگاهتان را بنویسید